Vanaf volgende maand is Villa VPRO, het radioprogramma van de VPRO op Radio 1, helemaal vernieuwd. Het programma ‘Klinkende Munt’  bespreekt met een panel van ‘economen, beursanalisten, ondernemers, financieele goeroes en andere deskundigen’ vragen als: Zijn we al uit de crisis, of moet het ergste nog komen? Hoe staat het met onze koopkracht en onze pensioenen? En die kenniseconomie, wordt dat nog wat?

24 juni jl. was ik te gast in het radioprogramma Villa VPRO waar gesproken werd over de huidige economische crisis, en hoe jonge ondernemers naar de crisis kijken. Door de redactie van het radioprogramma ben ik vervolgens gevraagd als panellid mee te praten over de laatste economische onderwerpen. In het radioprogramma zal ik proberen om de onderwerpen te belichten met mijn generatie jongeren en ondernemers in het achterhoofd houdend.

Volgens het persbericht komt het Radio 1 economiepanel te bestaan uit: Frans Andriessen (oud-eurocommissaris, oud-minister van Financiën), Pauline van der Meer Mohr (adviseur, oud-ABN directeur Personeelszaken), Wim Dik (voormalig KPN-topman en voormalig staatssecretaris), Jaap van Duijn (oud-Robeco-topman), Ewald Engelen (hoogleraar Space and Economy Universiteit van Amsterdam), Paul Frentrop (ondernemer/publicist), Fred Gertsen (columnist, partner PriceWaterhouseCoopers), Frank de Grave (oud-cfo DSB bank, ex-voorzitter Nederlandse Zorgautoriteit en oud-minister van Defensie), Kees Koedijk (hoogleraar Financieel Management Universiteit Tilburg), Mirjam van Praag (hoogleraar Industrial Organization Universiteit van Amasterdam), Joop Schippers (hoogleraar Arbeids- en Participatie-economie Universiteit Utrecht), Rein Willems (lid Eerste Kamer CDA en ex-president-directeur Shell Nederland), Marianne Tijssen (ondernemer financiële dienstverlening, lid Academieraad Design Academy Eindhoven, voormalig CEO consumentenkrediet en creditcard ABNAMRO) en ik dus .

Ik kijk er heel erg naar uit om deze mensen te mogen ontmoeten en samen met ze te kijken naar economisch-politieke vraagstukken. Het radioprogramma is wekelijks te horen op donderdag; het panel rouleert en iedereen is ongeveer iedere drie weken te horen.

Via: Nr29

De slager probeerde met zijn uitspraak denk ik te laten zien dat het uitgeven van aandelen en aantrekken van vreemd vermogen een uitzondering moet zijn. Legio ondernemers kiezen er voor om, voordat ze nog maar één exemplaar van hun product hebben verkocht, vreemd vermogen aan te trekken bij vrienden, familie of de bank, en nemen daarbij soms onnodige risico’s.

Het aantrekken van vreemd vermogen kan werken als een hefboom en je bedrijf/organisatie in één klap een stuk verder helpen, maar is zo’n snelle groei wel gewenst? Wat ik met het advies doe in mijn dagelijks leven is ondernemers in mijn vriendenkring goed na laten denken voordat ze op de bank afstappen voor een pot met goud en dat het vaak mogelijk is om zonder vreemd startkapitaal te starten met een onderneming. Het is trouwens veel leuker én leerzamer om goud zelf te smeden!

Omar Kbiri, oprichter van de website kbiri.nl, heeft mijn advies en de adviezen van andere jonge ondernemers op zijn website verzameld. Lees verder op kbiri.nl!

We bieden bijvoorbeeld standaard meer dan 150 verschillende soorten extensies aan. Een domeinextensie is het achtervoegsel van een internetadres, bijvoorbeeld .nl voor Nederland en .be voor België. In toenemende mate bedienen we internationale klanten die, zo blijkt, nog veel internationalere wensen hebben. Het extensieaanbod breiden we dagelijks uit en van iedere extensie gaat er wel één per maand over de toonbank. Daardoor krijgen we ook in toenemende mate te maken met internationale geschillen, Engelstalige communicatie en tijdsverschillen. Het zette me aan het denken: moeten we wel alleen een kantoor in Nederland hebben?

Het antwoord is in ons geval nee. Het standaardverhaal van een Nederlandse onderneming die internationaal gaat, is dat het moeilijk zo niet onmogelijk blijkt om zonder bijzonder veel financiële middelen een stevige klantenbasis op te bouwen in de wereldeconomie. Denk aan merken als Coca Cola en Adidas die wereldwijd miljarden dollars besteden aan het in stand houden van een wereldwijd beeld. Oke, dat is waar. Maar onze leveranciers zitten wel verspreid over de hele wereld, valt er geen winst te behalen met het dichtbij zitten voor overleg en onderhandelingen? Ik merk persoonlijk bij het zaken doen dat het prettig is om iemand te kunnen zien, een hand te kunnen geven en een gevoel op te kunnen bouwen van de persoon waar je een langdurige samenwerking mee start. Dat kan ook veel kosten besparen trouwens, bijvoorbeeld door een internsievere samenwerking op het gebied van marketing, lagere prijsafspraken of grotere afname, omdat we de mogelijkheden van de producten voor onze klanten nog beter leren begrijpen.

In Nederland zijn we nog lang niet klaar, maar dat betekent niet dat we niet alvast verder kunnen kijken! Komende week vertrek ik naar de VS voor, hoe ik het zelf noem, een ontdekkingsreis. Ik wil straks zaken doen met mensen uit andere landen, mensen die bekend zijn met een andere cultuur. Ik heb geleerd dat het niet zo handig is om in een donker gat te springen, maar door eerst heel voorzichtig een aantal kaarsjes naar beneden te takelen wordt het langzaam iets minder gevaarlijk en overzichtelijker. Vanuit Nederland heb ik geprobeerd een netwerk aan contacten op te bouwen overseas, en met behulp van websites als LinkedIn is dat goed gelukt! Deze mensen ga ik proberen persoonlijk te ontmoeten en ondertussen probeer ik veel op te steken van de amerikaanse bedrijvigheid en ondernemersgeest. Die blijkt, als niet-amerikaan, trouwens behoorlijk gesloten te zijn. Want zonder social tax id krijg je geen toegang tot abonnementsdiensten voor bijvoorbeeld een mobiele telefoon. Ik ga kijken hoe het is om weer prepay te bellen, en ondertussen Skypen we met het thuisfront!

Al in 2000 waarschuwde professor Paul Reynolds in het blad Bizz dat Nederland in de toekomst gevaar loopt in economisch zware tijden, door een gebrek aan ‘werkelijke ondernemers’. Nu, acht jaar later, zijn we in economisch zware tijden beland. De kranten staan er al lange tijd vol mee: berichten over de kredietcrisis, crisis in de financiële wereld, de huizenmarktcrisis en nog allerlei andere crises die in direct verband staan met de verslechterde economische situatie wereldwijd. Maatregel na maatregel wordt genomen om de situatie te stabiliseren. Wereldwijd gecoördineerde renteverlagingen, het versterken van de aanbodsstructuur of bijvoorbeeld het maken van collectieve afspraken met werkgevers over ‘een verantwoorde ontwikkeling van lonen’.

Of Reynolds gelijk gaat krijgen zal de komende maanden nog moeten blijken, maar ik deel wel zijn mening dat er behalve een economische recessie een ander gevaar op de loer ligt: het einde van ondernemerschap in Nederland. In dit artikel bespreek ik vier acute gevaren voor Nederland Ondernemersland door overheidsbeleid, te beginnen met de opzet van ons onderwijssysteem. Vervolgens kom ik te spreken over diverse toelagen die onze overheid verstrekt: de studiefinanciering en de werkeloosheidsuitkering. Ten slotte ga ik in op de slogan ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ en sluit ik af met een kort advies.

Het onderwijssysteem
De conclusies van prof. Reynolds worden uitgebreid aangehaald in de engelstalige nota Entrepeneurship in The Netherlands die verspreid wordt door het Ministerie van Economische Zaken. Hij voorspelt dat de concurrentiekracht van Nederland op den duur te klein wordt en een van de concrete aanbevelingen die hij doet is dat kinderen en jongeren gestimuleerd moeten worden om een eigen bedrijf te starten. En dat is waar het anno 2008 nog steeds mis gaat.

In het basisonderwijs wordt niet of amper aandacht besteed aan ondernemerschap. Slechts zijdelings wordt het vak van zelfstandig ondernemer gepromoot en dan ook nog eens op een beschrijvende manier. Niet wordt de intrinsieke kant van het vak belicht, slechts sporadisch wordt genoemd dat de scholier later ook een eigen bedrijf kan starten. Het is dan ook niet gek dat uit de meeste onderzoeken onder kinderen blijkt dat het vak van zelfstandig ondernemer niet erg leuk wordt gevonden. Veel hoger scoren traditionele beroepen als arts, politieagent of advocaat. Ik pleit er dan ook voor dat scholieren eerder én vaker worden gewezen op de onvanzelfsprekendheid van een baan in loondienst, en de voor- en nadelen van het alternatief: het zelfstandig ondernemerschap, zodat ze al vroeg kunnen wennen – als ze dat willen – aan het idee later een eigen bedrijf op te zetten.

Na de middelbare school – waar momenteel ook weinig aandacht is voor het ondernemerschap, anders dan zijdelings en oppervlakkig bij een vak als Economie – wordt het tijd voor het echte werk. Veel ambitieuze studenten kiezen dan voor een opleiding aan een universiteit en lopen het risico gegrepen te worden door het vak dat zij grondig zijn gaan bestuderen. Niet zelden komt het voor dat een student tijdens zijn studie méér wil doen met het vakgebied dat hij bestudeert, en besluit een bijbaantje te nemen.
Ambitieus zijn studenten die naast hun studie een eigen bedrijf opzetten.  Maar wat nou als je daardoor studievertraging oploopt? Je loopt dan het risico dat je prestatiebeurs van de IB-groep wordt omgezet in een definitieve lening. Deze regeling werkt dus ondernemersremmend en zou heel kritisch heroverwogen moeten worden.

Bijverdiengrens van studiefinanciering
Iets anders wat zeker óók ondernemersremmend werkt, is de bijverdiengrens die aan de studiefinanciering gekoppeld is. Ik wil niet bepleiten dat studenten die veel geld verdienen met hun eigen onderneming het extra geld van de studiefinanciering nodig hebben of afhankelijk zijn van een OV-jaarkaart (die trouwens, als je die los aanschaft, circa €2400,- per jaar kost). Waar ik wel graag de aandacht op vestig is dat er veel studenten zijn die erg hun best doen met hun bijbaantje onder de bijverdiengrens te blijven om hun studiefinanciering en OV-jaarkaart niet kwijt te raken; dat is absoluut ondernemersremmend en dat concept moet dan ook onder de loep worden genomen. Waarom ambitieuze studenten die goede studieresultaten behalen niet stimuleren door bijvoorbeeld het collegegeld voor ze te vergoeden? Het is waarschijnlijk dat deze studenten later tot de veelverdieners gaan behoren en op die manier vloeien de gemaakte kosten weer met het grootste gemak de staatskas in. Maar nee, we ontnemen deze groep studenten in Nederland iets waar in beginsel iedere Nederlandse student recht op heeft: studiefinanciering.

De werkeloosheidsuitkering
Een beladen onderwerp waar ik dan ook niet te uitvoerig op in wil gaan is de werkeloosheidsuitkering die we in Nederland kennen. Hard werkende mensen worden extra belast met hogere belastingpercentages, mensen zonder werk krijgen maandelijks een toelage van de overheid. Ondanks dat we trots mogen zijn op het vangnet van onze verzorgingsstaat moeten we niet vergeten dat het hierdoor wel erg aantrekkelijk is in ons land om niet-ondernemend te zijn. Studenten uit landen waar een dergelijk vangnet ontbreekt zijn doorgaans veel ambitieuzer en ondernemender dan Nederlandse studenten en presteren veel beter. Ze komen na hun afstuderen sneller aan een baan, bereiken sneller hogere functies en gemiddeld verdienen ze iets meer dan Nederlandse WO-ers.

Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg?
Er is iets raars gaande in Nederland. Enerzijds lijken we ons best te doen om internationaal gezien te worden als een ondernemend land. Aan de andere kant roepen we te pas en te onpas ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. En dat terwijl ondernemen vaak inhoudt ‘doe eens gek, en probeer er je eigen brood mee te verdienen’. Twee uitspraken die niet met elkaar te rijmen zijn.
Historicus, journalist en lexicograaf Ewoud Sanders heeft onderzocht waar de eerste slogan vandaan komt. Hij komt tot de conclusie dat niet valt te achterhalen hoe de uitdrukking is ontstaan. Wel is het hem gelukt een van de eerste toepassingen van de slogan te vinden, namelijk in 1933 in een roman van A. Roothaert, getiteld Onbekende dader.

Ik zou graag zien dat basisscholen, naast het uitgebreid behandelen van het werk van politieagenten en brandweermannen, meer tijd en ruimte maken voor het zelfstandig ondernemersschap. Middelbare scholen moeten de mogelijkheid aanbieden voor hun studenten om kennis te maken met het zelf opzetten van een bedrijf, zoals nu op veel hogescholen en universiteiten gebeurt in de vorm van een speciale minor. Voorzieningen waar in principe alle studenten recht op hebben, zoals studiefinanciering en een OV-jaarkaart, moeten niet onbereikbaar zijn voor ambitieuze studenten, dat geeft een verkeer signaal af. Goedpresterende studenten moeten – zoals in andere landen al gebeurt – beloond worden. Ze zijn voor de belastingbetaler vaak veel goedkoper dan studenten die negen jaar over hun bachelor doen. En ten slotte nog die spreuk, “doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg”. Die mag nu na 75 jaar per direct afgeschaft worden.

Danny Mekić (21) is tweedejaarsstudent Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Amsterdam, geeft les op de Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en het TIO College Amsterdam, is oprichter en directeur van hostingprovider Domeinbalie.nl, voorzitter van de Facultaire Studentenraad Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam en wekelijks columnist voor het Financieele Dagblad.

Dit artikel is verschenen in het Avenir Magazine no.3 – van januari 2009, jaargang 15.